Akrilamida

Laburpena

Almidoi ugari duten elikagaiak tenperatura altuko prozesuen bitartez kozinatzean (frijitzean, erretzean, egostean eta elikagaien prozesamendu industriala egitean, 120 ° C-tik gora eta hezetasun-maila baxuarekin) sortzen den substantzia kimikoa da.

Prozesu hori eragiten duen prozesu kimiko nagusia Maillard erreakazioa da, eta horixe da, hain zuzen, elikagai batzuei “txigortu” kolorea ematen diena.

Akrilamida berez eta era naturalean elikagai askotan dauden azukre eta aminoazidoetatik (batez ere, Asparaginatik) sortzen da. Elikaduratik haratago doazen industria-erabilera ugari ditu, eta tabako-kean ere aurki daiteke.

1. Zer da?

Almidoi ugari duten elikagaiak tenperatura altuko prozesuen bitartez kozinatzean (frijitzean, erretzean, egostean eta elikagaien prozesamendu industriala egitean, 120 ° C-tik gora eta hezetasun-maila baxuarekin) sortzen den substantzia kimikoa da.

Prozesu hori eragiten duen prozesu kimiko nagusia Maillard erreakazioa da, eta horixe da, hain zuzen, elikagai batzuei “txigortu” kolorea ematen diena.

Akrilamida berez eta era naturalean elikagai askotan dauden azukre eta aminoazidoetatik (batez ere, Asparaginatik) sortzen da. Elikaduratik haratago doazen industria-erabilera ugari ditu, eta tabako-kean ere aurki daiteke.

2. Exposición alimentaria

Patatatik eratorritako produktuak (barne hartuta, adibidez, etxeko patata frijituak eta egosiak), kroketak eta kafea eta haren ordezkoak dira elikaduraren bitartez akrilamida jasotzeko iturri nagusiak helduen kasuan. Horien atzetik datoz moldeko ogia, gailetak, tostadak eta ogi txigortua.

Haur gehienen kasuan, erdira jaisten da patata frijituekin erlazionatutako produktuen bitartez jasotzen duten esposizio-maila. Honako hauek dira haurrak erabateko esposizioan egotea eragiten duten beste elikagai batzuk: moldeko ogia, gosaritarako zerealak, gailetak, tostadak eta ogi txigortua, besteak beste.

Haurtxoen, kasuan, iturririk garrantzitsuena biskoteak eta gailetak dira.

Beste elikagai-kategoria batzuek, esate baterako, poltsako patata frijituek (chips delakoak) eta bestelako mokaduek, akrilamida-maila erlatiboki altua dute. Alabaina, elikagaien bitarteko esposizio-mailan duten eragina txikiagoa da (betiere dieta normala/anitza bada).

Eraldatutako zerealak eta eratorritako produktuak

Gosari zerealak, ogia, etab.

Patatatik eratorritako produktuak 

Patata frijituak (etxekoak eta chips-ak)…

Kafea eta ordezkoak

kafea, txikoria,…

3. Giza osasunean duten eragina

Jan eta gero, akrilamida traktu gastrointestinalaren bitartez xurgatu, organo guztietara banatu eta metabolizatu egiten da. Glizidamida da prozesu horretatik eratorritako metabolito nagusietako bat. Halaber, animalietan egindako azterketen arabera, glizidamida da, ziur asko, hautemandako mutazio genetikoak eta tumoreak eragiten dituen kausa.

Aipatutakoez gain, ondorio kaltegarriak ere izan ditzake hauetan: nerbio-sisteman, jaio aurreko eta ondorengo garapenean eta gizonezkoen erreprodukzio-gaitasunean. Hala eta guztiz ere, eragin horiek ez dira kezkagarritzat jotzen, gaur egungo elikagaien bidezko esposizioa txikia delako.

Akrilamida eta bere metabolito glizidamida genotoxikoak eta kartzinogenikoak dira. Aintzat hartu behar da edozein substantzia genotoxikorekiko esposizioak DNA kaltetu eta minbizia eragin dezakeela; alabaina, EFSAko zientzialariek ondorioztatu dute ezin dutela harremanik ezarri ondorio horren eta eguneko ahorakin toleragarriaren (EAT) artean. Hori bai, gai izan dira zehazteko akrilamidak zein mailatan dituen ondorio neoplastikoak, bai eta beste ondorio kaltegarri potentzial batzuk hautemateko ere (garapen neurologikoan, jaio aurreko eta osteko garapenean eta gizonezkoen erreprodukzio-gaitasunean).

  • Tumoreen kasuan, adituek ondorioztatu zuten BMDL10 maila 0,17 mg/gorputz-pisuaren kilo/egun zela.
  • Bestelako ondorioen kasuan, aldiz, aldaketa neurologikorik garrantzitsuenak 0,43 mg/gorputz-pisuaren kilo/egun BMDL10-mailan gertatzen direla ondorioztatu zuten.

EFSAko Batzorde Zientifikoak uste du substantzia genotoxiko eta kartzinogeno batek giza osasunerako maila baxua izan dezan, esposizio-maila (MOE) 10.000tik (barne) gorakoa izan behar dela.

  • Minbiziarekin erlazionatutako akrilamidaren eraginari dagozkion MOEak 425 (kontsumitzaile helduak) eta 50 (haur txikiak, kasurik larrienetan) bitartekoak dira.  Tarte horrek osasun publikoan eragina izan dezakeela ematen du aditzera.
  • Substantzia ez genotoxikoei dagokienez, 100etik gorako MOEek normalean adierazten dute ez dagoela arrazoirik osasun publikoagatik kezkatzeko.
  • Eragin neurologikoen kasuan, MOEak 1.075 eta 126 bitartean egon ohi dira, kontsumitzaile helduen eta kantitate handiak kontsumitzen dituzten haurren kasuan, hurrenez hurren.

EFSAko adituei jarraikiz, ondorio horietarako, egungo dietaren esposizio-maila ez da arazo bat gure osasunerako. Dena den, dietaren bitartez esposizio-maila handia duten haur txikien kasuan, MOE balio kezkagarrietatik gertu dago.

4. Prebentzioa eta arriskuaren kontrola

Osagaiek, biltegiratzeko moduak eta elikagaiak kozinatzeko tenperaturak eragina izan dezake akrilamida kantitatean, eta beraz, baita dietaren bitarteko esposizio-mailan ere.

Sukaldean zenbait jarraibide betetzeak nabarmen murritz dezake substantzia horrekiko esposizioa. Adibidez, ogiaren txigorketa-maila egokitzeak esposizioa % 8ra arte murriztea dakar berekin. Halaber, patatak frijitzeko jarraibide jakin batzuk betetzen badira, dietaren bitarteko esposizioa % 80ra arte murritz daiteke.

4.1. Osagaiak hautatzea

  • Txikoriaz egindako kafearen suzedaneoek, oro har eta bataz bestean, zerealez egindako kafearen ordezkoek baino sei aldiz akrilamida gehiago dute (3 mg/kg eta 0,5 mg/kg, hurrenez hurren).
  • Patata-masaz egindako produktu frijituak (barne hartuta chip motako patatak eta bestelako mokaduak) oro har patata freskoetatik eratorritako patata frijituek baino akrilamida gutxiago dute, zehazki, % 20 gutxiago (338 µg / kg eta 392 µg / kg, hurrenez hurren).
  • Sufre gutxiko lursailetan landutako patatek asparagina gutxiago izaten dute normalean; horri esker, murriztu egiten da kozinatzean sortzen den akrilamida kopurua.

4.2. Biltegiratzeko modua

  • Patatak 8 °C azpiko tenperaturan biltegiratzeak azukre-mailak handitzea dakar orokorrean. Horrek, aldi berean, patatak kozinatu eta gero akrilamida-maila altuagoak ere izatea eragiten du.
  • Zatitutako patatak uretan edo azido zitrikozko soluzio batean jartzeak % 40 eta % 75 murritz dezake akrilamida-maila, hurrenez hurren.

4.3. Prozesatu industriala (tenperatura eta iraupena)

  • Oro har, kafearen txigortu arinek txigortu ertainek eta altuek baino akrilamida gehiago dute, besteak denbora gehiagoz eta tenperatura baxuagoan txigortzen direlako. Horrek, % 14 handitzen du, potentzialki, bataz besteko esposizio-maila.
  • Industriak eta kontsumitzaile-elkarteek egindako probek iradokitzen dute aire beroko frijigailuek oliozko frijigailu arruntek baino akrilamida gehiago sortzen dutela, % 30 eta % 40 bitartean, zehazki.
  • Tenperaturak, oro har, eta egoste-denborak handitu egiten dute patata frijituetn akrilamida-maila (175 °C-tik gorako tenperaturetan frijitzeak akrilamida-maila asko igotzea eragin dezake).

Europako Batzordea elikagaien industrian akrilamida murrizteko neurri multzo baten alde agertu zen: Akrilamidaren erreminta-kutxa. Neurri horietatik, honako produktu hauen ekoizleentzako hainbat liburuxka sortu dira:

4.4. Etxean kozinatzen badugu

  • Kurruskari eta marroi egon arte kozinatutako patata frijituak (eta patata-oinarria duten beste produktu frijitu batzuk) % 64 arte handi dezakete esposizio-maila (kontsumitzaile handietarako, % 80ra arte).
  • Ogia hiru minutuz txigortu ordez bost minutuz txigortzeak akrilamida kopurua 31 µg/kg-tik 118 µg/kg-ra arte handi dezake, ogi motaren eta txigorgailuaren tenperaturaren arabera. Alabaina, ondo txigortutako ogia kontsumitzeak % 2,4 bakarrik handitzen du, bataz bestean, dietaren bitarteko esposizioa.

5. Lege-mugak

Jarraian zerrendatzen diren elikagaiak ekoitzi eta merkaturatzen dituzten enpresek neurriak hartu beharko dituzte akrilamida-maila ahalik eta baxuena edo erreferentziazko maila hauek baino txikiagoa izan dadin: