Mikroplastikoak eta nanoplastikoak (MNPak) airean, uretan, elikagaietan eta gizakion ehunetan (odola, birikak, plazenta) detektatu dira. Ebidentzia zientifikoen arabera, inflamazioa, oxidazio-estresa eta alterazio immunologikoak sor ditzakete, baina gizakion osasunerako arriskua zehaztasunez ebaluatzea eragozten duten ezagutza-hutsuneak eta ziurgabetasunak daude, bereziki dosi txikietarako esposizio kronikoen eta talde zaurgarrien kasuan (haurrak, haurdun dauden emakumeak eta langileak).

Eremu gakoak

Mikroplastikoek eta nanoplastikoek (MNPak) osasunean dituzten ondorioei buruzko Europako ikerketa-klusterrak (CUSP) ibilbide-orri bat argitaratu du, bost proiektu hauen bidez garatu dena: Horizon 2020, AURORA, IMPTOX, PlasticHeal, PlasticsFatE eta POLYRISK. Bertan, ikerketa-lehentasunak ezartzen dira mikroplastikoei eta nanoplastikoei buruzko ezagutza-hutsuneak argitzeko, bost eremu gako hauetako ebidentzia oinarri hartuta:

  1. Materialak eta metodoak: MNPak modu fidagarrian neurtzeko tresna harmonizatuak eta erreferentziazko tresnak sortzea.
  2. Arriskuak ebaluatzea: tamainak, formak eta konposizio kimikoak giza osasunean duten eragina ikertzea.
  3. Esposizioa ebaluatzea: ulertzea MNPekiko esposizioa eguneroko bizitzan, lanean eta elikagaien eta uraren kontsumoaren bidez.
  4. Arriskuen ebaluazioaren esparruak: esposizioari eta arriskuei buruzko datuak integratzea araudi erregulatzailea eta kudeaketa-politikak gidatzeko.
  5. Arintzeko neurriak: isuriak eta esposizioa murrizteko estrategiak identifikatzea eta plastiko seguruagoak sustatzea.

Ikerketarako lehentasunak

CUSPren ibilbide-orrian ikertzeko lehentasunezko 22 behar aipatzen dira, epeen arabera sailkatuta:

  • Berehalakoak (2026–2028): erreferentziazko materialak ezartzea, metodoak harmonizatzea eta biomarkatzaileak eta eredu sentikorrak garatzea.
  • Epe ertainean (2027–2032): giza biomonitorizazioa eskalatzea, arriskuen ebaluaziorako tresnak hobetzea eta esposizio errealeko azterlanak hobetzea.
  • Epe luzera (post-2032): nahasketa konplexuen eta inguruneak zahartutako partikulen efektu kronikoak ulertzea, erregulazio integrala babesteko.

Testuingurua eta premia

Jarduteko premia indartzen dute Plastikoen Itun Globalean (NBE, 2025) akordiorik ez egoteak eta Plastikoen eta Osasunaren Lancet Batzordearen eta UNEPen (Ingurumeneko Nazioarteko Programa) gomendioek. EBren arreta-printzipioak prebentzio-neurriak eskatzen ditu ziurgabetasun zientifikoen aurrean.

Kudeatzaile politikoen eta zientifikoen eta industriaren arteko lankidetza estrategikoa beharrezkoa da alternatiba seguru eta jasangarrietarako trantsizioa bizkortzeko eta osasun publikoa mikroplastikoen eta nanoplastikoen inpaktutik babesteko

CUSP: Informing and advising on the state of the art, gaps, and future needs in micro- and nanoplastic and health research in Europe